Nola funtzionatzen du D'Hondt legeak: horrela banatzen dira Kongresuko 350 eserlekuak

Kongresuak 350 eserleku ditu, baina ez dira Espainia osoko botoekin banatzen: probintzia bakoitzak bere diputatuak aukeratzen ditu, eta bakoitzean D'Hondt metodoa aplikatzen da. Horregatik ez datoz bat alderdi batek Espainian duen boto-ehunekoa eta eserlekuen ehunekoa.

1. urratsa: zenbat diputatu aukeratzen dituen probintzia bakoitzak

Legeak gutxienez bi diputatu ematen dizkio probintzia bakoitzari, eta bana Ceutari eta Melillari. Gainerako 248ak biztanleriaren arabera banatzen dira. Deialdiaren dekretuak finkatzen du probintzia bakoitzaren kopurua: Madrilek 30 diputatu baino gehiago aukeratzen ditu; Teruelek, hiru, eta Soriak, bi.

Hauteskunde-mapan ikus dezakezu probintzia bakoitzak zenbat eserleku dituen eta nola banatu ziren 2023an eta 2019an.

2. urratsa: % 3ko langa

Probintzia bakoitzean, baliozko botoen % 3 gutxienez lortzen duten hautagaitzak bakarrik sartzen dira banaketan. Baliozko botoak hautagaitzenak dira, gehi boto zuriak; baliogabeak ez dira kontuan hartzen.

Praktikan, langak probintzia handienetan bakarrik du eragina: txikietan, botoen % 3 duen alderdi bat urrun dago, hala ere, eserlekua lortzetik.

3. urratsa: zatitu eta ordenatu

Langa gainditu duen hautagaitza bakoitzaren botoak hartu eta 1ez, 2z, 3z… zatitzen dira, probintziako eserleku-kopururaino. Eserlekuak zatidura handienei dagozkie, handienetik txikienera.

Kasu erreal bat: Girona, 2023

Gironak 6 diputatu aukeratzen ditu. Hauek dira 2023ko uztaileko hauteskundeetan babes handiena izan zuten bost hautagaitzen botoak (behin betiko emaitza, atzerriko botoarekin), 1ez, 2z eta 3z zatituta. Letra lodiz, sei zatidura handienak, eserlekuak eramaten dituztenak, ordenaren arabera zenbakituta:

Seigarren eserlekua Juntsen zerrendako bigarrenarentzat izan zen, 31.794ko zatidurarekin. Hurrengo zatidura handiena PPrena zen, 31.616koa: PPri 178 boto falta izan zitzaizkion eserleku hori Juntsi kendu eta Gironan bere lehen diputatua lortzeko. Voxek (22.864 boto) eta CUPek (18.317) % 3ko langa gainditu zuten (9758 boto), baina urrun geratu ziren.

2023an Espainia osoko alde estuenetako bat izan zen: 178 boto, 325.000 pertsonak baino gehiagok bozkatu zuten probintzia batean.

Zergatik den hain garrantzitsua probintziaren tamaina

Eserleku gutxirekin, D'Hondt metodoak boto asko uzten ditu kanpoan. Hiru diputatu aukeratzen dituen probintzia batean, alderdi batek botoen laurden bat inguru behar izaten du bat lortzeko. Madrilen, 30 baino gehiagorekin, % 3ko langa gainditzea nahikoa izaten da.

Horregatik, Espainian boto-ehuneko berak eserleku gehiago edo gutxiago ematen ditu botoak non jasotzen diren: probintzia gutxi batzuetan bilduta edo guztietan banatuta.

Ohiko mitoak

• «Boto zuria alderdi bozkatuenari doakio.» Gezurra. Boto zuria ez zaio inori banatzen: % 3ko langa pixka bat igotzen du, besterik ez. Boto zuria, baliogabea eta abstentzioa artikuluan azaltzen dugu.
• «Abstentzioak handiei egiten die mesede.» Ez zuzenean: bozkatzen ez duena ez da inongo kalkulutan sartzen. Baina zenbat eta boto gutxiago, orduan eta boto gutxiago behar dira eserleku baterako.
• «Senatua ere D'Hondt bidez banatzen da.» Ez. Senaturako pertsonak bozkatzen dira, eta hautagai bozkatuenek irabazten dute. Nola bozkatzen den Senaturako artikuluan kontatzen dizugu.

Iturriak

• Hauteskunde Araubide Orokorraren 5/1985 Lege Organikoa, 162. eta 163. artikuluak
• 2023ko emaitzak: Barne Ministerioa, Infoelectoral, 2023ko uztaileko Kongresurako hauteskundeen mahaikako fitxategiak
• Artikulu honetako kalkuluak hauteskunde-mapan errepika daitezke