Koalizioak eta zerrenda bateratuak: nola funtzionatzen duten 29N-an

Hauteskunde bakoitzean, alderdi batzuek elkarrekin aurkeztea erabakitzen dute. Hauteskunde-legeak baimena ematen du eta nola egin finkatzen du. Hemen arauak azaltzen ditugu, baita 29N-rako BOEn zer hautagaitza bateratu agertzen diren ere, baloraziorik gabe.

Nork aurkez ditzake hautagaitzak

Hauteskunde-legearen 44. artikuluaren arabera, hauek aurkez ditzakete hautagaitzak:

Alderdi Politikoen Erregistroan inskribatutako alderdiek eta alderdien federazioek;
hauteskunde jakin baterako horietako batzuek osatzen dituzten koalizioek;
hautesle-elkarteek, alderdiak ez direnek eta barrutiko hautesleen gutxieneko sinadura-kopuru bat bildu behar dutenek.

Nola osatzen da koalizio bat

Elkarrekin aurkeztu nahi duten alderdiek beren koalizio-ituna Hauteskunde Batzordeari jakinarazi behar diote deialdiaren ondorengo hamar egunetan. Aurten, urriaren 6an argitaratutako dekretuarekin, epea urriaren 16an amaitu zen. Jakinarazpenak koalizioaren izena, barne-arauak eta nork zuzentzen duen jasotzen ditu. Hauteskunde Batzorde Zentralak bere webgunean argitaratzen ditu baliozki eratutako koalizioak.

Koalizio bat barruti guztietan aurkez daiteke edo batzuetan bakarrik, eta lurralde bakoitzean izen desberdina izan dezake.

Gero, hautagaitza guztien egutegia dator: urriaren 21etik 26ra aurkeztu ziren, BOEk 28an argitaratu zituen aurkeztutakoak, batzordeek azaroaren 2an aldarrikatzen dituzte, eta BOEk behin betikoak argitaratzen ditu azaroaren 3an.

Kongresuan: zerrenda bakarra

Kongresuan, koalizio batek zerrenda itxi bat aurkezten du probintzia bakoitzean, beste edozein alderdik bezala. Boto-txartelean bere izenarekin eta siglekin agertzen da, eta bere boto guztiak batera zenbatzen dira D'Hondt metodoaren eserlekuen banaketarako eta % 3ko langarako.

Koalizioak lortzen dituen eserlekuak bere hautagaiei dagozkie, zerrendako ordenaren arabera, bakoitza edozein alderditakoa izanda ere.

Senatuan: elkarrekin aurkezten diren hautagaiak

Senaturako pertsonak bozkatzen dira. Hautagaitza bakoitzak gehienez hiru hautagai aurkezten ditu probintzia batean (uharteetan, Ceutan eta Melillan, gutxiago), hautesle bakoitzak jar ditzakeen gurutzeen adina. Koalizio batek hainbat alderditako hautagaiak biltzen ditu hautagaitza berean, eta boto-txartel sepian elkarrekin agertzen dira, koalizioaren izenpean.

Bozka gehien dituzten hautagaiak aukeratzen direnez, bereizita aurkezteak hautesle hurbilen botoak hainbat hautagairen artean bana ditzake; hautagaitza bateratu batek bloke bakar gisa aurkezten ditu. Hautesle bakoitzak askatasunez erabakitzen jarraitzen du nor markatu: hautagaitza desberdinetako hautagaiak bozka ditzake, koalizioak barne. Nola bozkatzen den Senaturako artikuluan azaltzen dugu.

29N-ko hautagaitza bateratuak

BOEk urriaren 28an argitaratu zituen aurkeztutako hautagaitzen arabera, koalizioan aurkezten dira, besteak beste:

Hautagaitza	Ganbera	Non
Senado de Progreso (PSOE beste talde batzuekin, lurraldearen arabera)	Senatua	60 barrutietatik 49tan
Frente Amplio (lurraldearen arabera izen desberdinekin; Katalunian, Comuns–Front Ampli per la Democràcia)	Kongresua, eta Senatua Katalunian	Kongresuko 52 barrutietatik 44tan
EH Bildu–ERC	Senatua	Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa
ERC–EH Bildu	Senatua	Bartzelona, Girona, Lleida eta Tarragona
UPN–PP	Kongresua eta Senatua	Nafarroa
Coalición Canaria–Primero Canarias	Kongresua eta Senatua	Kanariak
Unidad del Pueblo Canario (NC-BC, Podemos, IU, Sumar)	Kongresua eta Senatua	Kanariak

Gainerako hautagaitzak bereizita aurkezten dira. Behin betiko zerrendak, batzordeek akatsen bat zuzentzeko eskatzen badute alda daitezkeenak, azaroaren 3an argitaratzen dira BOEn. Hautagaitza guztiak, probintziaz probintzia eta hautagaiekin, hautagaitzetan kontsulta ditzakezu.

Alderdi bat probintzia batean koalizioan eta beste batean bakarrik aurkez daiteke?

Bai. Koalizio-itunak finkatzen du zein barrutitan aurkezten den koalizioa; gainerakoetan, alderdi bakoitza bere kabuz aurkez daiteke.

Koalizio bat bozkatzen badut, zein alderdiri doakio nire botoa?

Koalizioari. Eserlekuak hautagaitzari esleitzen zaizkio, eta haren barruan pertsonei, zerrendako ordenaren arabera (Kongresuan) edo bakoitzak jasotzen dituen botoen arabera (Senatuan).

Zer gertatzen da hauteskundeen ondoren?

Koalizio batean aukeratutako diputatuek eta senatariek talde parlamentarioak osatzen dituzte gero, Kongresuaren eta Senatuaren arauen arabera. Hori ez dago jada hauteskunde-legearen esku.